فرشهای دستباف کالایی ارزشمند هستند؛ که علاوه بر ارزش مادی، از نظر معنوی نیز به عنوان یک اثر هنری شناخته میشوند. به همین دلیل نیز نگهداری و مراقبت از فرشهای دستباف امری مهم محسوب میشود. بنابراین در اغلب موسسات قالیشویی معتبر، علاوه بر خدمات شستشوی فرش، خدمات متنوعی در زمینه تعمیر و ترمیم فرش نیز خواهید یافت. یکی از این خدمات ترمیم ریشه فرش دستباف است. این ترمیم شامل افزودن ریشههای جدید، افزایش استحکام ریشههای قدیمی و سفید کردن ریشه فرش است.
در این نوشته میخواهیم روش ترمیم ریشه فرش دستباف را با جزئیات کافی به شما معرفی کنیم. البته انجام این کار نیازمند مهارت و تخصص است؛ و توصیه نمیکنیم که در خانه و بدون مهارت قبلی، برای ترمیم ریشههای فرش خود دست به کار شوید. با این وجود آشنایی با روش انجام کار و نتیجه نهایی حاصل از آن، میتواند در تصمیمگیری شما برای سپردن فرش خود به قالیشویی موثر باشد.
ریشه فرش چیست؟
برای ترمیم ریشه فرش، ابتدا باید با آن آشنا شوید. ریشه فرش دنباله تارهای فرش است؛ که پس از بریدن قالی بر روی دار، از دو طرف فرش به شکل ریشریش بیرون میماند. ریشههای فرش میتوانند بنابر سلیقه بافنده، بلند یا کوتاه باشند. با این وجود نباید از حد مشخصی کوتاهتر شوند. همچنین ریشههای فرش به شکلهای مختلف بافته شده و گره میخورد. معمولترین و بهترین کاری که اغلب بافندهها انجام میدهند؛ انجام چند رج گلیمبافی در ابتدا و انتهای فرش است. این کار کمک میکند تا فرش مدنظر از استحکام بیشتری برخوردار شده و کمتر دچار مشکل شود. همچنین فارغ از بودن یا نبودن گلیمبافی، ریشه فرش دستباف را به روشهای مختلف گره میزنند. در این میان روش ساده، توری، گرهدار و حلقهای از محبوبترین روشها هستند.
در اغلب موارد ریشههای فرش به رنگ کرم و سفید هستند. با این حال دیدن ریشههای رنگی نیز در فرشها نادر نیست. وجود ریشه فرش از این نظر مهم است که موجب حفظ فرم و شکل صحیح بافت فرش شده و در واقع اولین و مهمترین بخش فرش در زمینه حفظ استحکام و سلامت آن است. به همین دلیل نیز مراقبت از ریشه فرش و ترمیم به موقع آن، بهطور مستقیم بر روی عمر و دوام فرش شما اثر میگذارد.
چه زمانی باید ریشه فرش را ترمیم کرد؟
معمولا آسیب دیدن تدریجی فرشهای دستباف، با آسیب دیدن ریشههای آن آغاز میشود. در نتیجه فارغ از آسیبهای ناگهانی و موارد مشابه، مهمترین وظیفه شما برای حفظ و نگهداری یک فرش دستباف، توجه به سلامت ریشههای آن است. البته روش نگهداری فرش دستباف شامل موارد دیگری نیز میشود. به هر حال اگر ریشههای فرش شما از جای خود حرکت کرده و به اصطلاح شل شدهاند؛ و یا اگر ریشههای فرشتان بر اثر عوامل محیطی گوناگون، دچار پوسیدگی شده و حالتی کرکی گفته و یا نازکتر شدهاند؛ بهتر است پیش از آنکه این مشکلات به بخش اصلی فرش نفوذ کرده و موجب بههم ریختن فرم فرش شود؛ ترمیم ریشه فرش دستباف خود را آغاز کنید.
نکته دیگر در این زمینه آنکه در بسیاری از مواقع تریم ریشه فرش برای جلوگیری از وقوع این موارد است. بنابراین اگر احساس میکنید ریشه فرش شما در آستانه آسیب دیدن است و گرههای آن مناسب نیست؛ بهتر است به فکر بهبود آن باشید.
در نهایت گاهی نیز تریم ریشه فرش دستباف به دلیل تیرگی بیش از حد آن است. در واقع گاهی اوقات و به دلیل آلودگیهای محیطی، ریشه فرش شما دیگر توانایی تمیز شدن کامل را ندارد. گاهی نیز بنابر تغییر ظاهر فرش و دکوراسیون خانه، ممکن است تمایل به تغییر رنگ ریشه فرش داشته باشید. در این حالت نیز اگر سفید کردن ریشه فرش در منزل و قالیشویی پاسخگوی نیازتان نبوده و نتیجه مثبتی به همراه نداشته باشد؛ تنها راه منطقی، ترمیم ریشه فرش دستباف است.
انواع آسیب به ریشه فرش دستباف
ریشه فرش ممکن است به دلایل مختلفی دچار آسیب شود. مهمترین آسیبهایی که در ریشه فرشهای دستباف دیده میشود عبارتاند از:
پوسیدگی ریشه فرش
رطوبت، نگهداری نامناسب، شستوشوی غیراصولی و فرسودگی در طول زمان میتوانند باعث پوسیدگی ریشه شوند. ریشه پوسیده معمولاً شکننده و نازک میشود و ممکن است با کشش یا جابهجایی فرش بهراحتی جدا شود.
شل شدن ریشهها
کشیده شدن مداوم ریشهها، جابهجایی نادرست فرش یا فرسودگی میتواند باعث شل شدن آنها شود. اگر این مشکل بهموقع برطرف نشود، ممکن است آسیب به تارهای ابتدایی فرش نیز گسترش پیدا کند.
کوتاه شدن و ساییدگی ریشه
رفتوآمد، جارو کشیدن و اصطکاک مداوم میتواند باعث ساییده یا کوتاه شدن ریشهها شود. در صورتی که آسیب شدید باشد، میتوان با روش مناسب نسبت به ترمیم یا ریشهزنی اقدام کرد.
پارگی یا از بین رفتن ریشه
گاهی بخشی از ریشهها به دلیل کشیده شدن، پوسیدگی یا عوامل دیگر کاملاً از بین میروند. در این شرایط بسته به میزان آسیب، میتوان همان قسمت را ترمیم کرد یا ریشههای جدید ایجاد کرد.
روش ترمیم ریشه فرش دستباف
بر اساس میزان آسیبدیدیگی ریشه فرش، روش و میزان ترمیم نیز متفاوت است. بهطور کلی اگر بخشی از ریشه فرش دچار آسیب شده باشد؛ راهکار معقول این است که با استفاده از نخی از جنس و رنگ مشابهِ ریشه قبلی، تنها همان بخش از ریشه ترمیم شود. اما در صورتی که بخش بزرگی از ریشه فرش یا همه آن دچار آسیب شده باشد؛ بهترین کار بافت مجدد ریشه است. در این شرایط میتوان رنگ و جنس ریشه انتخابی را نیز تغییر داد.
ترمیم ریشه فرش که ریشه زنی نیز نامیده میشود؛ معمولا به دو روش بطلمه و مغزی انجام میشود. این روشها اگرچه در جزئیات با هم تفاوتهایی دارند؛ اما در کلیات از اصول یکسانی بهره میبرند. بر این اساس معمولا فرش بر روی یک سطح شیبدار پهن میشود. روی این سطح شیبدار و به موازات ریشه فرش، میخهایی با فاصله چند سانتیمتری نصب شده است. ریشههای دوخته شده جدید، پس از دوخت به دور میخ اول پیچیده شده و به سمت فرش بازمیگردند. این فرآیند تا انتهای ریشههای فرش ادامه پیدا میکند. از سوی مقابل نیز نخ چله در داخل رجهای ابتدایی فرش دوخته میشود. روش دوخت این نخ در رجهای فرش، مدل ریشه دوزی را مشخص میکند.
برای ریشه دوزی، معمولا نخ چله باید از نخ اصلی قالی نازکتر باشد. این کار به این دلیل است که این نخ باید وارد بافت قالی شود. بنابراین اگر ضخیمتر از نخ اصلی قالی باشد؛ موجب باد کردن فرش میشود. از سویی انتخاب نخ چله نازکتر کمک میکند که آثار ریشه دوزی دیده نشود.
نکته نهایی اینکه روش بطلمه بیشتر مناسب فرشهایی با بافت ریز و رجشمار بالا است. همچنین در قالیهایی که بافت سفتی داشته و سوزن بهراحتی وارد آن نمیشود نیز روش بطلمه بهتر جواب میدهد.
پس از انتخاب نخ چله، انتخاب سوزن نیز مهم است. بهصورت تجربی مرمتگران قالی، سوزنی که با فشار مناسب و بدون سختی وارد قالی شود را انتخاب میکنند. اما برای افراد کمتجربهتر، انتخاب شماره سوزن مناسب بر اساس ضخامت نخ و امکان ورود نخ به سوزن انجام میشود.
در نهایت نخی به نام نخ بطلمه نیز برای ریشه دوزی نیاز است. این نخ کمک میکند تا نخ چله و تارهای قالی بهخوبی بهم متصل شده و در جای خود محکم شوند. معمولا برای نخ بطلمه از نخ چله کاشان سه لا استفاده میکند. هرچند از مدلهای دو لا و تک لا نیز بر اساس رجشمارهای مختلف قالی مدنظر میتوان استفاده کرد.
مراحل ترمیم ریشه فرش دستباف
اگرچه روش اجرای کار با توجه به نوع فرش متفاوت است، ترمیم ریشه معمولاً شامل چند مرحله اصلی است:
۱. بررسی وضعیت ریشهها
ابتدا میزان پوسیدگی، پارگی، شل شدن و از بین رفتن ریشهها بررسی میشود تا مشخص شود چه مقدار از ریشه نیاز به ترمیم دارد.
۲. انتخاب نخ مناسب
جنس، ضخامت و رنگ نخ باید متناسب با فرش انتخاب شود تا ریشههای جدید علاوه بر استحکام کافی، از نظر ظاهری نیز با فرش هماهنگ باشند.
۳. آمادهسازی فرش
فرش در وضعیت مناسب برای انجام عملیات ترمیم قرار میگیرد تا فشار یا کشش نامناسبی به بافت آن وارد نشود.
۴. انتخاب روش ریشهزنی
بر اساس نوع بافت، رجشمار، میزان آسیب و شرایط ریشهها، روش مناسب برای ریشهزنی انتخاب میشود.
۵. اتصال ریشههای جدید
ریشههای جدید با استفاده از روش انتخابشده به قسمت ابتدایی فرش متصل میشوند تا استحکام و فرم مناسب ایجاد شود.
۶. مرتبسازی ریشهها
در پایان، ریشهها از نظر طول و نظم بررسی و مرتب میشوند تا ظاهر نهایی آنها یکدست و مناسب باشد.
تفاوت ترمیم ریشه و تعویض ریشه فرش چیست؟
ترمیم و تعویض ریشه فرش همیشه به یک معنا نیستند. زمانی که تنها بخشی از ریشهها دچار آسیب شده باشند، معمولاً میتوان همان قسمت را ترمیم و تقویت کرد.
اما اگر قسمت زیادی از ریشهها پوسیده، پاره یا کاملاً از بین رفته باشند، ممکن است ترمیم جزئی کافی نباشد و نیاز به ریشهزنی و جایگزینی بخش بیشتری از ریشهها وجود داشته باشد.
انتخاب روش مناسب به میزان آسیبدیدگی و وضعیت کلی فرش بستگی دارد و بهتر است پیش از انجام کار، فرش توسط فرد متخصص بررسی شود.
آیا میتوان ریشه فرش دستباف را در خانه ترمیم کرد؟
ترمیم ساده ریشه با ریشهزنی اصولی تفاوت دارد. در صورتی که آسیب جزئی باشد، ممکن است برخی اقدامات ساده برای مرتب کردن ریشهها قابل انجام باشد؛ اما ریشهزنی اصولی به شناخت ساختار فرش، انتخاب نخ مناسب، ابزار تخصصی و مهارت کافی نیاز دارد.
اجرای نادرست ریشهزنی میتواند باعث آسیب به تار و پود، تغییر فرم قسمت ابتدایی فرش یا کاهش استحکام آن شود. به همین دلیل در صورت پوسیدگی، پارگی یا از بین رفتن بخش قابل توجهی از ریشهها، بهتر است این کار به متخصصان ترمیم فرش سپرده شود.
مزایای ترمیم ریشه فرش دستباف
طبیعتا افزایش عمر فرش با نگهداری از ریشه فرش ممکن میشود؛ و ریشه دوزی یا ترمیم ریشه فرش دستباف یکی از مهمترین کارهایی است که برای فرش خود میتوانید انجام دهید. بهخصوص اگر فرش شما در بخش ریشه در معرض آسیب بوده است؛ بهتر است پیش از گسترش این آسیب به سایر بخشهای آن، کار ترمیم آن را به یک قالیشویی معتبر بسپارید.
علاوه بر این تعمیر ریشه فرش کمک میکند تا حالت و فرم طبیعی فرش شما حفظ شود. نکته دیگر اینکه آسیب دیدن ریشه فرش و در پی آن باقی بخشهای فرش بهراحتی میتواند موجب کاهش شدید ارزش مادی فرش شما شود. بنابراین تعمیر ریشه فرش بهنوعی نگهداری از سرمایه مادی شما نیز خواهد بود.
مراقبت از ریشه فرش بعد از ترمیم
پس از ترمیم ریشه، مراقبت صحیح میتواند به افزایش دوام آن کمک کند. برای جلوگیری از آسیب مجدد، بهتر است فرش را از قسمت ریشهها نکشید و هنگام جابهجایی آن را به شکل صحیح بلند کنید.
همچنین از استفاده خودسرانه از مواد شوینده قوی روی ریشهها خودداری کنید و اجازه ندهید ریشهها برای مدت طولانی در معرض رطوبت باقی بمانند.
بررسی دورهای ریشهها نیز اهمیت دارد. اگر ریشهها دوباره دچار شلشدگی، پوسیدگی یا پارگی شدند، بهتر است پیش از گسترش آسیب نسبت به ترمیم آنها اقدام شود.
سوالات متداول درباره ترمیم ریشه فرش دستباف
آیا ریشه فرش دستباف قابل ترمیم است؟
بله. بسته به نوع و میزان آسیب، بخشی از ریشه یا قسمت بیشتری از آن قابل ترمیم و ریشهزنی است.
چه زمانی ریشه فرش نیاز به تعویض دارد؟
اگر ریشهها بهشدت پوسیده، پاره یا از بین رفته باشند، ممکن است ترمیم جزئی کافی نباشد و نیاز به ریشهزنی و جایگزینی بخش آسیبدیده وجود داشته باشد.
هزینه ترمیم ریشه فرش دستباف چقدر است؟
هزینه به عواملی مانند میزان آسیب، نوع فرش، تعداد ریشههای مورد نیاز و روش ترمیم بستگی دارد. برای اطلاع از قیمت دقیق، با شماره تماس درجشده در بالای سایت تماس بگیرید.
آیا ترمیم ریشه فرش در خانه امکانپذیر است؟
برای آسیبهای جدی توصیه نمیشود؛ زیرا ریشهزنی اصولی به مهارت و ابزار مناسب نیاز دارد و اجرای نادرست آن میتواند به فرش آسیب بزند.
ترمیم ریشه فرش چقدر زمان میبرد؟
مدت زمان انجام کار به اندازه فرش، میزان آسیبدیدگی و حجم ریشهزنی مورد نیاز بستگی دارد و پس از بررسی فرش مشخص میشود.
آیا پوسیدگی ریشه میتواند به خود فرش آسیب بزند؟
بله. در صورت ادامه پوسیدگی و آسیبدیدگی، ممکن است قسمتهای ابتدایی بافت و تارهای فرش نیز تحت تأثیر قرار بگیرند. به همین دلیل ترمیم بهموقع اهمیت زیادی دارد.
بهترین روش ترمیم ریشه فرش دستباف چیست؟
یک روش واحد برای تمام فرشها وجود ندارد. انتخاب روش مناسب به نوع بافت، رجشمار، میزان آسیب و شرایط ریشههای فرش بستگی دارد و بهتر است توسط متخصص تعیین شود.



